Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, bugün gerçekleştirilen üçlü görüşmenin sonucunu mütevazı ama ileriye doğru adım olarak nitelendirdi.
Cumhurbaşkanı Erhürman, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin Cuellar’ın ev sahipliğinde, Rum Yönetimi Başkanı Nikos Hristodulidis ile yaptığı üçlü görüşmenin ardından Cumhurbaşkanlığı'nda basın toplantısı düzenledi.
Toplantıya, bugüne kadar güven yaratıcı önlemler konusunda görüşülen ama bir sonuca ulaşamayan konularla ilgili köprü kurucu bir takım önerileri içeren bir paketle gittiklerini söyleyen Erhürman, paketin, yeni unsurlar içermediğini, yeni öneriler ve talepler getirmediğini vurguladı.
Erhürman, önerilerinin afetlere ortak müdahale, askeri, eğitim, çevre alanlarında işbirliği, Imagine programı ve geçiş noktalarını içerdiğini söyledi.
“ASKERİ MEKANİZMAYLA İLGİLİ ÖNERİMİZ KABUL GÖRMEDİ”
Köprü kurucu önerilerden ilkinin, BM Genel Sekreteri António Guterres’in, New York'ta dile getirdiği, adada oluşabilecek afetlere ortak müdahale mekanizması kurulmasıyla ilgili olduğunu kaydeden Erhürman, bu önerinin Mart 2025'te Kıbrıs Rum liderliği tarafının yazılı olarak yapıldığını ve kendilerinin de bu öneri üzerinde çalıştığını belirtti.
Erhürman, Hristodulidis ile toplantıda bu konuda çalışan teknik komitenin görevlendirilmesi ve bu mekanizmayı geliştirmesi konusunda anlaştıklarını belirtti.
İkinci önerilerinin, Genel Sekreter'in raporlarında birçok kez yer alan, iki taraftan askerlerin bir araya gelerek, ara bölgede çıkan sorunlar ve bölgeyi mayınlardan arındırma gibi konularda, kendi uzmanlık alanlarında işbirliği yapabileceği askeri bir mekanizma kurulması olduğunu kaydeden Erhürman, bu konuda BM tarafından 1 Mayıs 2020 tarihinde sunulmuş ayrıntılı bir çalışma da olduğunu dile getirdi.
“Bu çalışmayı aynen kabul edebileceğimizi söyledik.” diyen Erhürman, bu önerinin kabul görmediğini belirtti.
“IMAGİNE PROJESİNİN, EĞİTİM TEKNİK KOMİTESİ YÖNETİMİ İLE GÖZETİMİNDE BAŞLATILMASI ÖNERİMİZ KABUL GÖRDÜ”
Erhürman, üçüncü önerilerinin Eğitim Teknik Komitesi tarafından tamamlanma aşamasında olan “EduBites” çalışmasını aynen kabul etmek olduğunu ancak bu çalışmayla ilgili karşı tarafın “düşünmeye ihtiyaçları olduğu” için kabul görmediğini kaydetti.
Imagine Projesi'nin dördüncü önerileri olduğunu belirten Erhürman, projenin, başlandığı noktayla sonradan geldiği nokta arasında bir fark olduğunu ve bu projenin orijinal pozisyonunda tekrar başlamasını önerdiklerini ifade etti.
Projenin başlangıçta, Eğitim Teknik Komitesi tarafından yürütüldüğünü; mali yardım yapılacaksa komiteye yapıldığını; iki tarafta da çocukların vatandaşlık bağından bağımsız olarak katılabileceği bir organizasyon olduğunu dile getiren Erhürman, projenin Eğitim Teknik Komitesi tarafından ve komite yönetimi ile gözetiminde başlatılması şeklinde yaptıkları önerinin kabul görerek, ortak açıklamaya girdiğini vurguladı.
Kültürel Miras Teknik Komitesi'nin görev alanında olan eski eserlere ilişkin bazı bilgilerin, verilerin veya maddelerin paylaşılması konusunda bekleyen bir inisiyatif olduğunu, bu konuda ilgili komitenin de bir liste çalışması yaptığını belirten Erhürman, bu çalışmanın hayata geçirilmesi önerilerinin kabul gördüğünü kaydetti.
“MARONİT KİLİSELERİ VE ERMENİ MANASTIRININ RESTORASYONUYLA İLGİLİ TEK TARAFLI ÇALIŞMALARA BAŞLAYACAĞIZ”
Erhürman, Çevre Teknik Komitesi'nin yürüttüğü üç proje olduğunu belirterek, bu projelerle ilgili sonuca varılması önerisinin de kabul edildiği ve açıklamaya girdiğini ifade etti.
Maronit Kiliseleri ve Ermeni Manastırı'nın restorasyonuyla ilgili bekleyen çalışmayı, Ermeni ve Maronit toplumlarıyla iş birliği ve iletişim içinde; Kültürel Miras Teknik Komitesi'nin uzmanlığından da yararlanarak tek taraflı olarak yürütmeye hazır olduklarını dile getirdiklerini söyleyen Erhürman, bu konuda daha önce açıklama yaptığını da hatırlattı.
İlgili teknik komitenin uzmanlığından yararlanarak ve temsilcileriyle işbirliği ile iletişim içerisinde bu çalışmalara başlayacakları konusunun da ortak açıklamada yer aldığını söyleyen Erhürman, son olarak geçiş kapılarıyla alakalı çok aşamalı bir öneri listesi sunduklarını kaydetti.
“GÜNDEMDE OLAN TÜM KAPILARLA, PİLE KONUSU ÜÇLÜ GÖRÜŞMEDE ELE ALINACAK”
Erhürman geçiş kapıları konusunda dört farklı öneri götürdüklerini anlatarak, bu listeden; Akıncılar-Limya ile Kambo-Gemikonağı kapılarının açılması ve gündemde olan diğer tüm kapılarla, Pile konusunun üçlü görüşmede ele alınması önerisinde uzlaşıldığını vurguladı.
İlk olarak, Kiracıköy-Eylence arasındaki yolun tamamen kuzeyden geçmesi ve Kıbrıs Türk tarafınca yapılmasını önerdiklerini söyleyen Erhürman, buna ek olarak ayrıca yolun ortasında yer alan “Yeri” adındaki köye kadar kuzeyden kendileri tarafından yapılması ve güneyden Eylence’ye kadar olan kısmının da Avrupa Birliği (AB) temsilcileri tarafından yapılmasını önerdiklerini belirtti.
Kuzeydeki yolu yapmaya ve geri kalanının AB finansmanıyla yapılmasına onay vermeye hazır olduklarını söyleyen Erhürman, yolun kuzeyde kalan kısmında, 1974 öncesinden kalan Kıbrıs Rum malları olduğunu ve bunları, Taşınmaz Mal Komisyonu aracılığıyla kamulaştırmaya da hazır olduklarını vurguladı.
İkinci önerilerinin, Kiracıköy-Eylence, Akıncılar-Limya, Haspolat ve Kambo-Gemikonağı kapılarının tümünün açılması ve Pile’deki geçiş noktası sorunun da çözülmesi olduğunu söyleyen Erhürman, üçüncü önerilerinin, Haspolat ile Kambo-Gemikonağı kapılarının açılarak, diğerlerinin Genel Sekreterle olan görüşmeye bırakılması olduğunu kaydetti.
Erhürman, dört numaralı önerilerinin Akıncılar-Limya ve Kambo-Gemikonağı kapılarının açılması ve Pile ile birlikte bütün geçiş noktalarının, hem süreç içinde hem Genel Sekreterle yapılacak üçlü toplantıda ele alınması olduğunu ifade etti.
“KIBRIS SORUNUYLA İLGİLİ GÖRÜŞMELERDE ÖNEMLİ BİR DEĞİŞİM YARATMA FIRSATI TANIYABİLİR”
Bugün toplantıdan önce yaptığı basın açıklamasına değinen Erhürman, “Bir tane de yeni ve aslında bayağı bir oyun değiştirici olabilecek, yaklaşımları etkileyebilecek bir öneri yaptık bugün.” diye konuştu.
Bu öneriyle ilgili Rum Lider Hristodulidis’in açıklama yapmak istemediğini; üzerinde iyice düşünülürse önerinin, Kıbrıs sorunuyla ilgili görüşmelerde önemli bir değişim yaratma fırsatı tanıyacağını düşündüğünü dile getiren Erhürman, bu öneriyi kendisinin de nu noktada açıklamayacağını vurguladı.
“BUNLARI MÜTEVAZI İLERİYE DOĞRU ADIMLAR OLARAK DEĞERLENDİRİYORUM”
Toplantı sonuçlarının tümünün “köprü kurucu öneriler” listesinden çıktığını belirten Erhürman, ulaşılan sonuçların 2017 Crans-Montana’dan, 2026'ya kadar olan sürecin durgunluk olarak tanımlanırsa, uzun süredir tartışma konusu bazı noktalarda ilerlemeler sağlanması açısından tatmin edici olduğunu söyledi.
Beklentilerinin hiçbir zaman, her şeyin bir anda değişmesi ve çözülmesi olmadığını kaydeden Erhürman, “Bunları mütevazı ileriye doğru adımlar olarak değerlendiriyorum.” dedi. Erhürman, Genel Sekreter'le planlanan üçlü görüşmenin “haftalar” içinde yapılacağına dikkat çekti.
Üçlü görüşmeye giderken de, üçlü görüşmede de güven yaratıcı önlemler ile bu kapsamda olan geçiş noktaları ve Pile konusunun görüşüleceğini ve görüşülmeye devam edeceğini dile getiren Erhürman, “Üçlü görüşmede de umarım bunlarla da sonuç alacak duruma geliriz.” dedi.
“DÖNÜŞÜMLÜ BAŞKANLIK, SON GECEYE KALACAK BİR KONU DEĞİL”
Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri'nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin Cuellar'ın bir tür aşamalı süreç planladığını, 'dönüşümlü başkanlık, müzakerenin başlaması durumunda ilk ele alınacak konulardan biridir' diyerek ara bulmaya çalıştığını belirterek, dönüşümlü başkanlığın, son geceye kalacak bir konu olmadığını vurguladı.
"Siyasi eşitlik ve dönüşümlü başkanlık konusunun müzakere metodolojisinin bir parçası olması gerektiği" yönündeki görüşünü ifade eden Erhürman, siyasi eşitliğin, Kıbrıs sorununun bugüne kadar çözüme ulaşamamasındaki temel unsurlardan biri olduğunu belirtti. Cumhurbaşkanı Erhürman, dönüşümlü başkanlık konusunun güvenlik ve garantiler gibi başka başlıklarla eşleştirilmesinin doğru bir yaklaşım olmadığını söyledi.
Dönüşümlü başkanlığın Kıbrıslı Türklerin, kurulacak ortak yapıda belirli dönemlerde liderlik yapabilmesinin sembolik bir göstergesi olduğunu ifade eden Cumurbaşkanı Erhürman, bunun Kıbrıs Rum tarafının Kıbrıslı Türklerle siyasi gücü ve adadaki zenginliği paylaşmaya hazır olup olmadığını ortaya koyduğunu kaydetti.
Cumhurbaşkanı Erhürman, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Kişisel Temsilcisi Maria Angela Holguin Cuellar’ın ev sahipliğinde, Rum Yönetimi Başkanı Nikos Hristodulidis ile yaptığı üçlü görüşmenin ardından açıklama yaparak basın mensuplarının sorularını yanıtladı.
"DİPLOMASİYE ŞANS TANIYORUM"
Rum Lider Hristodulidis’in, Maraş ve Mağusa Limanı önerisine kıyasla, Türkiye Cumhuriyeti'yle istişare içinde çok daha dengeli ve kabul edilebilir bir öneri sunduklarını ifade eden Erhürman, bu öneriyi açıklamayarak diplomasiye şans tanıdığını kaydetti.
Gelen soru üzerine, toplantıda Rum Lider Hristodulidis’in masaya getirdiği 19 maddeli öneriye değinildiğini belirten Erhürman, bu önerinin bugünkü toplantıda kendisine ve Holguin’e basılı olarak sunulduğunu söyledi.
Erhürman, dönüşümlü başkanlık konusunun metodolojik değil de esasa ilişkin olduğuna dair görüşe katılmadığını belirterek, bu konunun metodolojik olmasının sebebinin, daha önceki müzakerelerin siyasi eşitlik ve Rum liderliğinin bunu kabul etmeye; toplumuna anlatma noktasında tıkanması olduğunu kaydetti.
“DÖNÜŞÜMLÜ BAŞKANLIKLA, GÜVENLİK VE GARANTİLERİN EŞLEŞTİRİLMEYE ÇALIŞILMASI…”
Crans-Montana sürecinin çökmesindeki en büyük etkenlerden birinin siyasi eşitlik unsuru olan dönüşümlü başkanlıkla, güvenlik ve garantiler gibi bir konunun eşleştirilmeye çalışılması olduğunu söyleyen Erhürman, “O eşleştirme çalışması metodolojik bir çalışmadır. Yani hiçbir yerde bize bu iki konunun eşleştirilmesi gerektiği söylenmiyor. Bir metodoloji seçilmiş, bu ikisini eşleştirin, ikisini birlikte halledin denilmiş. Biz de diyoruz ki bunların eşleştirilmesi metodolojik olarak yanlıştır.” Diye konuştu.
Çekirdek konu haline gelen siyasi eşitlik meselesinin, bugüne kadar çözüme ulaşamamanın temel sebebi olması sebebiyle Kıbrıs Türk tarafının dönüşümlü başkanlığı istediğini ifade eden Erhürman, Kıbrıs Türk tarafının “güvenliği” en önemli konu olarak gördüğünü vurguladı.
Dönüşümlü başkanlığın kabul edilmemesini, “Kıbrıs Rum halkının gerçekten Kıbrıslı Türklerle gücü ve adadaki zenginliği paylaşmaya hazır olmadığını gösteren sembolik bir durum” olarak nitelendiren Erhürman, “Bugüne kadar bizi çözüme ulaştırmayanın ne olduğuna dair bir tespit üzerinden ilkesel olarak belli şeyleri kabul edelim ve müzakereye geçelim.” dedi.
“KIBRISLI RUMLARIN, ADADAKİ ZENGİNLİĞİ VE GÜCÜ PAYLAŞMAYA HAZIR OLDUKLARINI SÜREÇ BAŞLAMADAN GÖSTERMELERİ GEREKİR”
Türkiye Cumhuriyeti ile hangi konuların istişare edildiği ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın bugünkü açıklamaları hakkındaki soruyu yanıtlarken Erhürman, kendileri tarafından masaya götürülen tüm önerilerin istişare edildiğini vurguladı.
Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ziyaret sebebinin bu konu olmadığının da altını çizen Erhürman, Fidan’ın daha önce aksayan ziyaret planları nedeniyle KKTC’ye geldiğini aktardı.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan ve kendilerinin de sürecin Crans-Montana’dakinden farklı olması gerektiğini dile getirdiklerini kaydeden Erhürman, Erdoğan’ın, “Bizim için çözümsüzlük çözüm değildir.” dediğini hatırlattı.
"RUMLARIN, ADADAKİ ZENGİNLİĞİ VE GÜCÜ PAYLAŞMAYA HAZIR OLDUKLARINI SÜREÇ BAŞLAMADAN GÖSTERMELERİ GEREKİR"
Bu seferki sürecin farklı olabilmesi için Kıbrıslı Rumların, adadaki zenginliği ve gücü paylaşmaya hazır olduklarını sürecin sonunda değil başlamadan göstermeleri gerektiğini vurgulayan Cumhurbaşkanı Erhürman, “Aslında bu ön şart değil. Bu çözüm isteyen bir liderin bugüne kadarki deneyimlerden çıkardığı derslerle ilgilidir.” şeklinde konuştu.
Müzakere olsun diye müzakere istemediklerini, çözüme ulaştıracak müzakere istediklerini ifade eden Erhürman, Erdoğan’ın da bunu söylediğini belirtti. Erhürman, “Türkiye ile tam bir istişare içindeyiz. Tam bir istişare içinde de olmaya devam edeceğiz.” dedi.
COP31 (Conference of the Parties - 31. Taraflar Konferansı) sırasında Hristodulidis ve Guterres’le görüşme önerisinde bulunduğunu da sözlerine ekleyen Erhürman, kısıtlı süreden dolayı görüşme yapılamayacağını kaydetti.
“GENEL SEKRETER İLE GÖRÜŞME EN GEÇ BİR BUÇUK AY İÇİNDE…”
BM Genel Sekreteri Guterres’le yapılacak üçlü görüşme ile ilgili henüz bir tarih konuşulmadığını belirten Erhürman, en geç bir ya da bir buçuk ay içinde olabileceğini de söyledi.
PİLE KONUSU…
Pile geçişlerinde yaşanan sorunların görüşülmesi ve Holguin’in dönüşümlü başkanlığın müzakerelerin ilk maddesi yapılması önerisi üzerine gelen sorulara yanıt olarak Cumhurbaşkanı Erhürman, Pile’nin kendileri için bir kapı olmadığını, kapılar haritasında bulunmadığını ancak New York'ta geliştirilen bir öneri olduğunu söyledi.
Kendisinin Haspolat'ı araçlı geçiş kapısı olarak önermeyebileceğini ifade eden Erhürman, Rum Liderin, Kiracıköy ile Eylence arasında belli bir noktadan itibaren ara bölgeden 3,3 kilometre yol geçmesini istediğini ancak bu genişlikte bir alanın yürürlükteki başka hiçbir geçiş noktasında bulunmadığını kaydetti.
Bu genişlikte izole bir alanda yaşanabilecek suç olaylarından endişe duyduklarını belirten Erhürman, eğer ara bölge kullanılacaksa denge kurulması için arak Pile önerisinin getirildiğini anlattı.
Açılması için anlaşmaya varılan kapılar için belli bir süreç gerektiğini ve hemen açılmayacağını dile getiren Erhürman, diğer kapıların da görüşülmeye devam edeceğini vurguladı.
Dönüşümlü başkanlığın, görüşmelerin birinci maddesi yapılması gibi bir önerinin henüz Holguin veya BM’den gelmediğini dile getiren Erhürman, “görüşme sürecinin kademelere bölünmesi, dönüşümlü başkanlık kabul edilmedikçe diğer konulara geçilmemesi” şeklinde bir öneri gelirse değerlendirebileceğini ifade etti.
“9 SENELİK DURGUNLUĞUN SORUMLUSU BEN DEĞİLİM”
“9 senelik durgunluğun sorumlusu ben değilim.” diye konuşan Erhürman, bir sene içerisinde iki tane kapı açıldığını ve diğer kapıların da haftalar içinde BM Genel Sekreteri huzurunda ele alınmasının bir başarı olduğunun altını çizdi.
SİYASİ EŞİTLİK… DİĞER GÜVEN YARATICI ÖNLEMLER…
Siyasi eşitliğin içeriğiyle birlikte kabul edilmediği bir noktada müzakereye başlamayacağını belirten Erhürman, “Diğer güvenlik yaratıcı önlem önerilerimizden de vazgeçmiş falan değiliz. AB vatandaşlığı, karma evlilikle doğan çocuklarımız, spor meselesi… Bunlardan da vazgeçmiş değiliz. Dolayısıyla adım adım ilerleme çabalarına devam edeceğiz.” dedi.
