Bu gelişme, piyasaları sarsan küresel enerji krizini daha da tırmandırdı.
Brent petrolü varil başına yaklaşık 104 dolara çıkarak yüzde 9,1’e kadar yükselirken, Avrupa doğal gaz vadeli işlemleri de bir ara yaklaşık yüzde 18 sıçradı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, İran limanlarına giren veya çıkan tüm gemileri kapsayan ablukanın Pazartesi günü New York saatiyle 10.00’dan itibaren uygulanmaya başlanacağını açıkladı.
Orta Doğu’daki savaş küresel enerji piyasalarını altüst ederken, artan fiyatlar enflasyonu körükleme ve ekonomik büyümeyi yavaşlatma riski taşıyor. Fiziksel arzın daralmasıyla birlikte, dünya genelinde rafineriler ve yatırımcılar hemen teslim edilebilecek ham petrol kargoları için acil bir yarış içine girdi.
ABD Başkanı Donald Trump, gazetecilere yaptığı açıklamada bu adımın çok etkili olacağını söyledi ve daha önce Tahran’dan gelecek bir direniş durumunda misilleme tehdidinde bulunmuştu. Wall Street Journal’ın haberine göre, ablukanın yanı sıra ABD yönetimi sınırlı saldırıları yeniden başlatma seçeneğini de değerlendiriyor.
Bloomberg TV’ye konuşan eski Suudi Arabistan ABD Büyükelçisi Michael Ratney, “Bu durum muazzam bir ek risk ve belirsizlik unsuru yaratıyor” dedi. Çin’e giden petrol taşıyan bazı gemilere dikkat çeken Ratney, “ABD Donanması bunları da abluka altına alacak mı ve bu da ABD-Çin ilişkilerinde bir krize yol açar mı?” diye ekledi.
Basra Körfezi’ni küresel piyasalara bağlayan Hürmüz Boğazı, Şubat sonlarında ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının başlamasından bu yana fiilen kapalı durumda. Tahran yönetimi, bazı gemilerden ücret alarak ve trafiği savaş öncesi seviyelerin çok altına düşürerek bu güzergâh üzerindeki kontrolünü artırarak Washington’u zor durumda bıraktı.
Bloomberg’in tanker takip verilerine göre, İran Mart ayında da Basra Körfezi’nden ham petrol sevkiyatına devam etti. En büyük ihracat noktası Çin olurken, sevkiyatlar bir önceki aya kıyasla düşüş gösterdi.
Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi Orta Doğu Programı Direktörü Mona Yacoubian, ABD’nin abluka planı için “Oldukça iddialı bir girişim gibi görünüyor ve sorunu çözmüyor. Bunu anlamlandırmak zor” dedi.
Yacoubian’a göre İran, petrol ihracatının tehdit altında olduğunu hissederse Yemen’deki Husileri, Kızıldeniz’in güney girişindeki Bab el-Mendeb Boğazı’ndan geçen gemileri hedef almaya yönlendirebilir. Mart sonunda savaşa dahil olan Husilerin deniz taşımacılığını aksatma kapasitesi bulunuyor.
Savaşın başlamasından bu yana Suudi Arabistan’ın ülke içindeki boru hatlarıyla Yanbu Limanı’na daha fazla petrol sevk etmesi nedeniyle Kızıldeniz üzerinden yapılan petrol akışı daha da önem kazandı. Pazar günü Riyad yönetimi, İran saldırılarının ardından Doğu-Batı boru hattının tam kapasiteye ulaştığını ve Manifa sahasındaki üretimin de yeniden başladığını duyurdu.
