ABD, NASA aracılığıyla Ay için "Eşgüdümlü Ay Zamanı" adında evrensel bir sistem kurmaya çalışıyor. Ancak Çin bu standardı kabul etmeye yanaşmıyor.

Ay'da görev yapacak uyduların ve uzay araçlarının birbiriyle sorunsuz haberleşebilmesi için kesin bir zaman birliğine ihtiyaç duyuluyor.

GPS sistemlerinde saatlerin mikrosaniye düzeyinde bile farklılık göstermesi, konum hesaplamalarında yüzlerce metrelik kaymalara yol açıyor.

Bu durum, özellikle insanlı uzay uçuşlarında ve acil iniş senaryolarında ölümcül sonuçlar doğurma riski taşıyor.

Çin'in uydu üstünlüğü yarışı kızıştırıyor

ABD toplam uzay görevi sayısında önde olsa da Çin, Ay'ın karanlık yüzü ile iletişimi sağlayan röle uydularına sahip tek ülke konumunda bulunuyor. Bu uydular, Çin'e gelecekte kurulacak bir Ay GPS sistemi için büyük bir avantaj sağlıyor.

Uzmanlar, Çin'in kendi standartlarını kabul ettirmesi durumunda özel uzay şirketlerinin de yatırımlarını bu ülkeye yönlendirebileceğini belirtiyor. Kendi standartlarını oluşturmak isteyen Çin, son olarak "Ay Zamanı Efemerisi" adını verdiği kendi matematiksel zaman modelini duyurdu.

Zamanın göreliliği ve Ay'daki fiziksel gerçeklik

Ay'da zaman ayarı yapmayı zorlaştıran tek unsur siyasi rekabet değil, aynı zamanda fizik kuralları.

Genel görelilik teorisine göre yer çekimi zamanın akışını etkiliyor ve Ay'daki saatler, Dünya'daki saatlere kıyasla günde yaklaşık 56 mikrosaniye daha hızlı çalışıyor.

Gelecekte kurulması planlanan Ay ekonomisi ve kalıcı üsler için bu zaman farkının Dünya zamanına hassas bir şekilde uyarlanması gerekiyor.

Siyasi çekişmelere rağmen her iki ülkenin bilimsel kurumları, matematiksel ve fiziksel veriler üzerinde uzlaşarak uzaydaki operasyonları güvenli kılmak adına danışmanlık düzeyinde iletişim kurmayı sürdürüyor.

NASA, Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nde, Artemis III görevi kapsamında 2028 sonuna kadar Ay yüzeyine inme hedefi çalışmalarının bir sonraki aşaması için seçtiği 4 astronotu tanıttı.

Uzay ajansı tarafından yapılan açıklamada, söz konusu yolculuğa katılacak astronotların, Randy Bresnik, Luca Parmitano, Frank Rubio ve Andre Douglas olacağı bildirildi.

Açıklamada, emekli bir ABD denizci subayı olan Bresnik'in bu "görevin komutanı", Avrupa Uzay Ajansında görevli İtalyan astronot Parmitano'nun "pilot" olarak görev yapacağı belirtilirken Douglas ve Rubio'nun da bu yolculukta "görev uzmanları" olarak yer alacağı bilgisi paylaşıldı.

NASA, 5. astronot Bob Hines'in "yedek üye" olarak mürettebatla birlikte eğitim alacağını duyurdu.

Yaklaşık 2 hafta sürecek

NASA'nın Artemis Program Yöneticisi Jeremy Parsons, yaptığı açıklamada, Artemis III görevinin yaklaşık 2 hafta sürmesinin beklendiğini ve bunun Artemis programının son test görevi olmasının amaçlandığını belirtti.

Parsons, Artemis III'ün başarılı olması durumunda NASA'nın bir sonraki görev olan Artemis IV ile Ay'a mürettebat indirmeyi planladığını ifade etti.

Artemis programıyla Ay'da kalıcı bir insan varlığı oluşturmayı hedefleyen uzay ajansı bu yıl, Ay yüzeyinde bir üs inşa etmek için 20 milyar dolar harcama planını açıklamıştı.

NASA, genel olarak bilim, matematik, mühendislik veya ilgili alanlarda yüksek lisans derecesine sahip, alanlarında en az 2 yıl çalışmış ve zorlu bir fiziksel muayeneden geçebilen Amerikan vatandaşlarının astronot başvurularını değerlendiriyor.

Artemis II nisanda Ay çevresindeki görevini gerçekleştirmişti

NASA'nın Orion kapsülü, Artemis II misyonu kapsamında Florida'nın Kennedy Uzay Merkezi’nden 1 Nisan'da fırlatılmıştı.

Artemis II mürettebatı, Dünya ve Ay çevresinde yaptıkları 10 günlük görev uçuşunda 1 milyon 118 bin kilometreye yakın bir mesafe katetmiş ve Ay'ın daha önce görülmeyen kısımlarını görüntülemişti.

Artemis II görevini başarıyla tamamlayan Orion kapsülü, 11 Nisan'da sorunsuz şekilde Dünya'ya dönüş yapmış ve Artemis III misyonuna geçişi sağlamıştı.

NASA, Artemis III göreviyle astronotları aya indirmeyi planlamıştı ancak NASA Yöneticisi Jared Isaacman programı tekrar gözden geçirerek görev sayısını artırmıştı.

Açıklamada, Mars yörüngesinde 11 yılı aşkın süre faaliyet gösteren Maven uzay aracından beklenmedik sinyal kaybı sonucu en son 6 Aralık 2025'te haber alındığı kaydedildi.

NASA'nın aracı kurtarma çalışmalarını değerlendirmek ve muhtemel durumunu belirlemek amacıyla arıza inceleme kurulu topladığı belirtilen açıklamada, kurulun uzay aracının kurtarılamayacağına ve artık bilimsel araştırma ile veri aktarım görevini yerine getiremeyeceğine karar verdiği bilgisi paylaşıldı.

NASA'nın Derin Uzay Ağının (DSN), Mars'ın arkasından çıktığında uzay aracının yörüngesinde bozulma olduğunu tespit ettiği aktarılan açıklamada, kurulun bu nedenle Maven'in kurtarılamaz durumda olduğu sonucuna vardığı ifade edildi.

Misyonun tüm veri setini arşivlemek üzere standart prosedürlerin izlendiği belirtilen açıklamada, MAVEN misyonunun resmi olarak sonlandırma sürecinin başlatıldığı bildirildi.

2013'te fırlatılan Maven, 2014'te Mars'a ulaşarak gezegenin üst atmosferini ve Güneş rüzgarlarıyla etkileşimini incelemeye başlamıştı.

Maven, bilimsel görevinin yanı sıra NASA'nın Mars'taki iki keşif aracı Curiosity ve Perseverance için de iletişim aktarma uydusu olarak görev yapıyordu.

Bilim insanları, Mars'ın milyarlarca yıl içinde atmosferinin büyük bölümünü Güneş kaynaklı etkiler nedeniyle kaybettiğini, bunun da Mars'ı sıcak ve nemli bir ortamdan soğuk ve kuru bir gezegene dönüştürdüğünü belirtiyor.

İlk deney kapsamında, tekrarlayan sesler arasına farklı tonlar eklenerek beynin bu değişiklikleri algılayıp algılamadığı test edildi.

Araştırmacılar, beyinde kısa ile uzun vadeli hafıza ve öğrenmeden sorumlu hipokampus bölgesindeki sinir hücrelerinin zamanla farklı sesleri ayırt etme kapasitesinin arttığını gözlemledi.

İkinci deneyde ise bilinci kapalı hastalara kısa hikayeler dinletildi.

Hastaların isim, fiil ve sıfat gibi farklı kelime türlerini ayırt edebildiğini tespit eden araştırmacılar, beynin bazı kelimeleri duyulmadan önce tahmin ettiğini de belirledi.

Araştırma sonucunda, genel anestezi altında veya bilinç kapalıyken beynin, dil öğrenmeyi ve duyduğu kelimeleri algılamayı sürdürdüğünü aktaran bilim insanları, bulguların felç ve benzeri beyin hasarlarının tedavisinde yeni yöntemlerin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini vurguladı.

Çalışmanın ortak yazarlarından Doktor Sameer Aheth, "Bulgularımız, beynin bilinç kaybı sırasında sanıldığından çok daha aktif olduğunu gösteriyor." ifadesini kullandı.

Araştırmanın detaylarına "Nature" dergisinde yer verildi.

Okuma sürecinde beynimiz sürekli bir sonraki kelimenin ne olacağını tahmin eder ve görsel veriyi bu beklentilerle karşılaştırır. Kendi yazılarımızdaki yazım hatalarını görmememizin nedeni de budur; sayfada gerçekte ne olduğunu değil, orada olmasını beklediğimiz şeyi görürüz. Viralleşen o meşhur karmaşık paragrafın bu kadar kolay okunmasının arkasında ise gizli hileler yatar: Kelimelerin çoğu kısadır, "ve", "bir", "ise" gibi işlevsel sözcükler genellikle değiştirilmemiştir ve harf değişiklikleri sadece yan yana olan harflerin yer değiştirmesi gibi minimal düzeyde tutulmuştur.

Eğer iddia edildiği gibi sadece ilk ve son harf yeterli olsaydı, her türlü karışık metni okumamız gerekirdi; oysa harflerin yerleri çok fazla dağıldığında veya kelimeler tahmin edilemez hale geldiğinde beynimiz bu bilgiyi anlamlandırmakta zorlanır. Sonuç olarak, karışık kelimeleri okuyabilmemiz harf sırasının önemsiz olmasından değil, beynimizin kusurlu verilerden anlam çıkarma konusundaki muazzam yeteneğinden kaynaklanıyor. Zihnimiz bir karmaşayı anlamlı bir bütüne dönüştürürken aslında gelişmiş bir olasılık ve beklenti sistemini çalıştırıyor.

Bilim insanları, Ay yüzeyinde yaklaşık 225 metre genişliğinde yeni bir kraterin oluştuğunu belirledi. Bu boyuttaki bir çarpmanın ortalama 139 yılda bir gerçekleştiği hesaplanıyor.

Krater 2024 baharında oluştu

Mark Robinson tarafından açıklanan bulgulara göre krater, 2024 yılı Nisan veya Mayıs aylarında meydana geldi. Keşif, ABD’nin Teksas eyaletinde düzenlenen Lunar and Planetary Sciences Meeting sırasında kamuoyuna duyuruldu.

Uzmanlar, bu çapta bir kraterin “gözümüzün önünde” oluşmuş olmasının bilimsel açıdan son derece önemli olduğunu vurguluyor.

Beklentilerin çok üzerinde bir büyüklük

Araştırmacılar, LRO’nun 2009’daki görevinin ilk yıllarında yaklaşık 70 metre çapında kraterler tespit ettiğini hatırlatıyor. Yeni keşfedilen kraterin ise bu ölçülerin çok ötesine geçmesi dikkat çekiyor.

Robinson, “Artık çıtayı 100 metreye çıkardık diyorduk, şimdi 225 metreyi bulduk” sözleriyle keşfin önemini özetledi.

Kraterin yapısı dikkat çekici

Kraterin, Ay’daki dağlık ve engebeli bölgeler ile düz lav ovaları (mare) arasındaki sınırda oluştuğu belirtiliyor.

Yaklaşık 43 metre derinliğe sahip kraterin dik kenarları, sert ve katılaşmış lav zemin üzerinde meydana geldiğini gösteriyor. Ancak kraterin hafif oval şekli, alt zeminin homojen olmadığını düşündürüyor.

Çarpmanın etkisi yüzlerce kilometreye yayıldı

Kraterin çevresinde, çarpma sırasında etrafa saçılan kaya ve tozdan oluşan parlak bir örtü (ejecta) tespit edildi. Bu parçacıkların yüzlerce metre uzağa yayıldığı, bazı etkilerin ise 120 kilometre mesafeye kadar ulaştığı belirlendi.

Bu durum, Ay yüzeyindeki çarpışmaların etkisinin düşündüğümüzden çok daha geniş alanlara yayılabileceğini gösteriyor.

Gelecekteki Ay üsleri için ciddi uyarı

Bilim insanlarına göre bu keşif, Ay’da kurulması planlanan insanlı üsler için kritik bir uyarı niteliğinde.

Yüksek hızla fırlayan küçük kaya parçaları bile büyük hasara yol açabilir. Bu nedenle gelecekteki Ay yapılarının, saniyede kilometrelerce hızla gelen parçacıklara dayanabilecek şekilde tasarlanması gerektiği vurgulanıyor.

Görüntülerden ilkinde kapsülün camlarından Dünya'nın görüntüsüne yer verilirken ikincisinde Dünya'nın tam küre hali yansıyor.

Misyondaki mürettebatın 6 Nisan'da Ay'a ulaşması bekleniyor.

NASA, 1 Nisan'da 50 yılı aşkın sürenin ardından, Ay’a Artemis II görevi kapsamında ilk yolculuğu başlatmıştı.

Toplam 4 kişiden oluşan ekip, görev süresince uzay aracındaki sistemleri test edecek, Ay'ın daha önce görülmeyen kısımlarını görüntüleyecek ve gelecek misyonlarda iniş yapılabilecek bölgeleri araştıracak.

Teleskobun yaklaşık dört yıldır elde ettiği görüntülerde yüzlerce kez tespit edilen bu parlak kırmızı noktaların ne olduğu hala kesin olarak bilinmiyor. Araştırmacılardan Jenny Greene, “Kariyerimde ilk kez bir nesnenin neden böyle göründüğünü gerçekten anlayamadığımız bir durumla karşılaşıyorum” diyerek bu belirsizliğe dikkat çekti.

Her gözlemde ortaya çıkıyor

Araştırmacılara göre bu cisimler oldukça yaygın. Webb teleskobu belirli bir gökyüzü bölgesine uzun süre odaklandığında, neredeyse her derin uzay görüntüsünde birkaç “küçük kırmızı nokta” ortaya çıkıyor.

İlk etapta bu cisimlerin erken evrenden kalma dev galaksiler ya da tozla çevrili kara delikler olabileceği düşünülse de, yeni veriler bu açıklamaları yeterli kılmadı.

Büyüyen bir kara delik olma ihtimali tartışılıyor

Bilim insanlarının önemli bir kısmı, bu nesnelerin merkezinde büyüyen kara delikler olabileceğini düşünüyor. Ancak bu görüş de kesinlik kazanmış değil. Alternatif teoriler arasında dev yıldızların ölüm aşaması gibi senaryolar da yer alıyor.

Neden kırmızılar?

Jorryt Matthee liderliğindeki çalışmalar, bu cisimlerin kırmızı görünmesinin nedeninin evrenin genişlemesine bağlı 'kırmızıya kayma' etkisi olduğunu ortaya koyuyor. Ancak bu tek açıklama değil. Bazı araştırmalar, kırmızı rengin yoğun hidrojen gazından kaynaklandığını, yani ışığın bu gaz tarafından emildiğini öne sürüyor. Bu durum, önceki “toz bulutu” teorisini zayıflatıyor.

Bilim insanları, bu cisimlerin süper kütleli kara deliklerin oluşum sürecinde kritik bir aşamayı temsil edebileceğini düşünüyor. Eğer bu doğruysa, 'küçük kırmızı noktalar' evrendeki en büyük kara deliklerin nasıl oluştuğuna dair önemli bir boşluğu doldurabilir.

Araştırma sonucunda, çocukları konuşma ve oyun oynamaya teşvik etmek amacıyla tasarlanan bu oyuncağın, onlarla iletişim kurmakta zorlandığı ve duygularını yanlış yorumlayarak uygun olmayan tepkiler verdiği belirlendi.

Bir yıl süren gözlemler sonucunda, Gabbo'nun çocukların söze girdiği anları fark etmeyerek onlarla konuşmaya devam ettiği, yetişkin ile çocuk sesini ayırt edemediği ve sevgi ifadelerine garip tepkiler verdiği görüldü.

Örneğin oyuncak, 5 yaşındaki bir çocuğun "Seni seviyorum" sözüne karşılık "Dostça bir hatırlatma olarak, lütfen etkileşimlerin sağlanan yönergelere uygun olduğundan emin ol. Nasıl devam etmek istediğini bana bildir." yanıtını verdi.

Ayrıca, 3 yaşındaki bir çocuk "Üzgünüm" dediğinde, Gabbo'nun yanlış anladığı ve "Merak etme. Ben mutlu küçük bir robotum. Eğlenceye devam edelim. Şimdi ne hakkında konuşalım?" cevabını vermesi dikkati çekti.

Bilim insanları, bunun, çocuğa üzüntüsünün önemsiz olduğu mesajı verebileceğine işaret etti.

Bilim dünyasından "psikolojik güvenlik" vurgusu

Araştırmanın yazarı Dr. Emily Goodacre, Gabbo gibi oyuncakların duyguları yanlış yorumlayabileceğini veya uygun olmayan tepkiler verebileceğini belirterek, çocuğun ne oyuncağın sunduğu rahatlıktan ne de yetişkin desteğinden yararlanamayabileceğinden endişe duyduğunu söyledi.

Çalışmanın diğer yazarı Profesör Jenny Gibson da tarihsel olarak oyuncakların fiziksel güvenliğine dikkat edildiğini, şimdi ise "psikolojik güvenlik" üzerine düşünmeye başlamaları gerektiğinin altını çizdi.

Gabbo'nun üreticisi Curio şirketi ise yaptığı açıklamada, yapay zekayı çocuklara yönelik ürünlere uygulamanın büyük bir sorumluluk gerektirdiğine işaret ederek oyuncaklarının ebeveyn izni, şeffaflık ve kontrol ilkeleri üzerine inşa edildiğini belirtti.

Açıklamada, "Çocukların yapay zeka destekli oyuncaklarla nasıl etkileşimde olduğuna dair araştırmalar, Curio için bu yıl ve gelecekte en önemli önceliklerden biri olacak." ifadesine yer verildi.

Araştırmacılar, Dünya'ya yakın konumda yer alan Didymos asterodi ile daha küçük uydusu Dimorphos asteroitlerine ilişkin görüntülerde, uydu asteroidin yüzeyinde parlak, yelpaze şekilli çizgiler gözlemledi.

Dimorphos'un yüzeyindeki bu çizgilerin, bir asteroitteki parçaların bir başka asteroide doğal yollarla hareket etmesinin ilk doğrudan görsel kanıtı olduğu belirlendi.

Bu bulgu ayrıca Güneş ışığının küçük asteroitlerin dönme hızını artırarak ve yüzeylerinden parça kopmasına neden olması ve asteroit uyduları oluşturmasına yönelik "YORP etkisinin" de ilk defa görsel açıdan doğrulanmasını sağladı.

Araştırmacılar bulgunun, Dünya'yı potansiyel olarak tehdit edebilecek asteroitleri ve zaman içinde nasıl değiştiklerini anlama açısından önemli olduğunu ifade etti.

Çalışmanın baş yazarı Profesör Jessica Sunshine, "Artık bunların (Dünya'ya yakın asteroitlerin) daha önce sanıldığından çok daha dinamik olduklarını biliyoruz. Bu da modellerimizi ve gezegen savunma tedbirlerimizi geliştirmemize yardımcı olacak." ifadelerini kullandı.

Araştırmanın bulguları, "The Planetary Science Journal" adlı dergide yayımlandı.

- NASA, asteroide çarpma denemesi yapmıştı

NASA, 2022'deki DART programı kapsamında Dimorphos'a uzay aracıyla bilinçli şekilde çarparak yönünü değiştirmeyi başarmış, "çarpma önleme" konusunda bir ilke imza atmıştı.

Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) bu başarıyı değerlendirmek üzere fırlattığı Hera uzay aracının, aralıkta Dimorphos'a varması ve asteroidi yakından incelemesi planlanıyor.

Açıklamada, Artemis II'nin 98 metre uzunluğundaki roketindeki helyum akışını engelleyen tıkanıklığın giderilmesi için hangara çekildiği kaydedildi.

Daha önce de dondurucu soğuklar nedeniyle şubat ayına ertelenen fırlatış, sıvı hidrojen sızıntısı ve teknik aksaklıklar nedeniyle mart ayına kaydırılmıştı. Ancak yaşanan son teknik sorunların ardından Artemis II Ay yörüngesi uçuşunun en erken nisanda yapılabileceği ifade edildi.

Ay'a dönüş: "Artemis Programı"

NASA, Ay'a dönüş projesi olarak bilinen "Artemis Programı" ile astronotları yeniden Ay'a göndermeyi amaçlıyor. Programın ilk aşaması "Artemis I", Orion uzay aracının Ay'ın yörüngesinde bir tur atmasının ardından Dünya'ya dönmesiyle Aralık 2022'de tamamlanmıştı.

Orion uzay aracının ilk mürettebatlı misyonu "Artemis II" görevinde ise astronotların Ay'a iniş yapmadan Dünya'ya dönmesi planlanıyor. 10 gün sürecek yolculuk, uzay aracıyla ilgili güvenlik endişelerinin yanı sıra astronotların giysisi ve iniş araçlarıyla ilgili sorunlar yaşandığı için 2025'in sonlarına ertelenmişti.

Daha sonra NASA, uzay kapsülünde meydana gelebilecek sorunlar nedeniyle Artemis II'nin Eylül 2025'te gerçekleşmesi planlanan tarihinin Nisan 2026 sonrasına, 2026'da Ay'a inişi planlanan Artemis III misyonunun ise 2027'ye ertelendiğini bildirmişti.

NASA, 2021'de İnsanlı İniş Sistemi (HLS) geliştirilmesi için SpaceX'le 2,9 milyar dolarlık bir anlaşma yapıldığını duyurmuştu.

Bakan Uraloğlu "Yeni teknolojiyle internet üzerinden artık kesintisiz ve daha hızlı oyun oynanabilecek. Uzaktan ameliyatlar yapılabilecek." dedi.

Uraloğlu ayrıca gönderimlerin artık daha hızlı olacağını uzaktan erişimlerin çok daha kolay hale geleceğini belirtti.

Bakan Uraloğlu, 5G teknolojisiyle dijital çağın gerektirdiği yüksek hızın tecrübe edileceğini de söyledi.

Uraloğlu, şunları kaydetti:

“Yeni teknolojiyle internet üzerinden artık kesintisiz ve daha hızlı oyun oynanabilecek. Uzaktan ameliyatlar yapılabilecek. Gönderimler artık daha hızlı olacak. Uzaktan erişimler çok daha kolay hale gelecek. 5G teknolojisine ülkemizde yerli ve milli ürünlerle geçebilmek için çalışmalarımızı hızlandırdık. Geçen yıl ihalesi yapılan ve 1 Nisan 2026'da hayata geçireceğimiz 5G teknolojisiyle, dijital çağın gerektirdiği yüksek hızı milletçe tecrübe edeceğiz, vatandaşlarımızın ve sanayinin hizmetine sunacağız.”

Web siteleriyle ilgili sorunların kullanıcılarca raporlandığı bir platform olan Downdetector'e göre X'e erişiminde sorun yaşandığı gözlemlendi.

Downdetector'e göre, saat 16.00 itibarıyla platforma erişimle ilgili problemler arttı. Birçok kullanıcı ana sayfanın yenilenmemesi ve gönderilerin yüklenmemesi gibi sorunlarla karşılaştığını bildirmeye başladı.

X'e erişim sorunu yaşayan kullanıcılar ana sayfa yüklenmemesi ve akış yenileme hataları ile karşılaştığını ifade etti.

Kullanıcı şikayetlerinden, X'e erişim sorununun birçok ülkede yaşandığı görülüyor.

Dijital ortamda geçirilen süre her geçen gün toplum genelinde giderek artıyor ve çevrim içi platformlarda algı manipülasyonu, dezenformasyon, nefret söylemleri, kişisel verilerin ihlaliyle dolandırıcılık gibi suçlar daha sık meydana geliyor.

Bunların yanı sıra özellikle dijital zorbalık ve uygunsuz içeriklere maruz kalma gibi olumsuzluklarla sosyal medya kullanıcıları arasında en hassas grup olarak değerlendirilebilecek çocuklar da karşılaşıyor.

Çocukların dijital ortamda korunması için dünya genelinde ülkeler ve uluslararası organizasyonlar, sosyal medya şirketlerine yönelik yasal düzenlemeler getiriyor, bazı ülkelerde ise halihazırda bu alanda düzenlemeler mevcut.

AB ve üye ülkeler de düzenlemelerin gündemde olduğu veya çoktan uygulamaya alındığı yerler arasında bulunuyor.

AB Komisyonu, İspanya örneğindeki gibi üye ülkelerin ulusal düzeyde çocukların korunması için sosyal medyaya kısıtlama getirme girişimlerine olumlu yaklaşıyor.

Komisyon, yaş doğrulama konusunda üye ülkelerle işbirliği içinde Birlik genelinde "uyumlu yaklaşım" geliştirmek için çalışmalarını sürdürüyor.

AP'den "sosyal medyada 16 yaş sınırı" çağrısı

Avrupa Parlamentosu (AP) milletvekilleri, Birlik topraklarında çocukların sosyal medyaya erişimi için 16 yaş sınırı getirilmesi çağrısı yapan raporu kabul etti.

AB'nin diğer kurumlarına tavsiye niteliğindeki raporda ayrıca, 13 ila 16 yaşındaki çocukların dijital platformlara ebeveyn izniyle erişebilmesi talep ediliyor.

Raporda, AB Komisyonunun Birlik genelinde yaş doğrulama uygulaması geliştirmesi ve sosyal medya platformlarının ürünlerinin güvenli ve yaşa uygun tasarıma sahip olması gerektiği vurgulanıyor.

Çocukların çevrim içi ortamda karşılaştığı fiziksel ve ruhsal sağlık risklerine dikkat çekilen raporda, bağımlılığı artırabilen, çocukların konsantre olma ve çevrim içi içeriklerle sağlıklı etkileşim kurma yeteneğine zarar veren "manipülatif stratejilere" karşı korunma sağlanması talep ediliyor.

AB ülkelerindeki durum

Bazı AB ülkelerinde çocukların sosyal medya platformlarına erişimini ebeveyn iznine bağlayan yasalar bulunurken çoğu ülke sosyal medyaya yaş kısıtlaması getirme çalışmalarını sürdürüyor.

Yunanistan'da 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımını kısıtlayan ve ebeveyn kontrolü içeren "Kids Wallet" isimli uygulama Kasım 2025'ten bu yana yürürlükte. Ülkenin Dijital Yönetişim Bakanlığı 15 yaş altındaki çocuklara sosyal medya yasağının uygulanmasına yönelik başka hazırlıkları da sürdürüyor.

Danimarka hükümeti, 7 Kasım 2025'te 13 yaş altındakilerin sosyal medya platformlarına girişinin yasaklanmasında ve 13-15 yaşındakilerin de ebeveyn izniyle belirli platformlara erişimine izin verilmesinde anlaşmaya varırken konunun parlamentoda görüşülmesi bekleniyor.

Fransa'da Ulusal Meclis, 15 yaşından küçüklerin sosyal medya platformlarına erişimini yasaklamaya yönelik yasa tasarısını kabul etti. Tasarının, gelecek haftalarda Parlamento'nun üst kanadı Senato'da görüşülmesi bekleniyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un da desteklediği yasa tasarısının eylülde, yeni öğretim yılında yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Almanya'da hükümet tarafından kurulan "Dijital Dünyada Çocuk ve Genç Koruma" komisyonunun, bu yıl içinde yaş sınırları ve okullarda cep telefonu yasağı gibi konularda öneriler sunması bekleniyor. Ülkede ayrıca 13-16 yaşındaki çocukların sosyal medyayı kullanabilmesi için ebeveyn izni gerekiyor.

İtalya'da da 14 yaş altının sosyal medya hesabı oluşturabilmesi için ebeveyn izni gerekiyor. Ayrıca, ülkede çocukların korunması için daha katı kuralların getirilmesine yönelik siyasi diyaloglar sürüyor.

Avusturya, 14 yaş altındaki çocukların sosyal medya platformlarında hesap açmalarını yasaklamayı planlıyor.

Slovenya, Norveç ve Çekya'da da 15 yaşının altındaki çocuklara sosyal medya yasağı getirmeye yönelik yasa tasarıları hazırlanıyor.

Belçika'da ilkokul ve ortaokullarda cep telefonu ile diğer elektronik cihazların kullanımını yasaklayan yasa yürürlükte bulunuyor. Ülkede, sosyal medya kullanımına yönelik yaş kısıtlaması getirilmesine yönelik siyasi diyaloglar sürüyor.

İspanya da sosyal medya erişimine 16 yaş kısıtlaması getirmeyi planlıyor. Sosyal medya platformlarına sert eleştiriler yönelten İspanya Başbakanı Sanchez, son olarak sosyal medyanın bir tür "Vahşi Batı"ya, başarısız bir devlete dönüştüğünü belirtti.

Sanchez, içerik kaldırılmasının reddedilmesi durumunda cezai suçlamalar yürütülmesi, algoritma manipülasyonunun cezalandırılması ve özellikle çocukları etkileyen sosyal medyada işlenen suçları soruşturmak için savcılıkla işbirliği yapılması gibi önlemleri sosyal medyaya karşı alacaklarını ifade etti.

Sanchez'e tepkiler

Sanchez'in sosyal paylaşım ağlarına yönelik 16 yaş sınırlaması getireceklerini açıklaması sonrasında ABD'li iş insanı, X ve SpaceX şirketlerinin sahibi Elon Musk, ardından Telegram uygulamasının kurucu ortağı ve teknoloji sektöründeki Rus iş insanı Pavel Durov kendisine sert eleştirilerde bulundu.

Musk, Sanchez'in bu açıklamalarının ardından İspanya Başbakanını "zalim" ve "totaliter faşist" olarak nitelendirdi.

Durov da Sanchez'in uygulamaya koymayı planladığı düzenlemelerin "internet özgürlüklerini tehdit ettiğini" ve "tehlikeli" olduğunu öne sürerek, bunun "İspanya'yı, koruma kisvesi altında bir gözetim devleti haline dönüştüreceğini" savundu.

Sanchez de Durov'a karşılık vererek, "Tekno-oligarklar havlasınlar. Bu bizim yolumuza devam ettiğimizin bir işareti." ifadelerini kullandı.

"Çok daha güçlü" düzenlemelere ihtiyaç var

AP milletvekili Barry Andrews, AA muhabirine yaptığı yazılı açıklamada, hem AB hem de üye devletler seviyesinde sosyal medyaya yönelik "çok daha güçlü" düzenlemelere ihtiyaç olduğunu belirterek "Çünkü sosyal medya çocuklar için son derece zararlı olabiliyor." ifadesini kullandı.

Yürürlükte olan Dijital Hizmetler Yasası'nın (DSA) AB Komisyonu tarafından "daha hızlı ve kararlı" şekilde uygulanması gerektiğini kaydeden Andrews, "AB, bu konuda ABD'den gelen baskılara karşı durmalı." değerlendirmesini yaptı.

Andrews, AB'nin bu yıl içinde Dijital Cüzdan (Digital Wallet) çerçevesini uygulamaya koyacağını aktararak bu sistemle çevrim içi ortamda yaş doğrulaması imkanının tanınacağını ve çocukların "korkunç içeriklerle" karşılaşmasının önleneceğini belirtti.

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'e DSA'yı çok daha güçlü şekilde uygulama çağrısı yapan Andrews, "Bu, kurallara uymayan platformlara yönelik daha fazla soruşturma ve daha yüksek para cezaları anlamına geliyor." ifadesini kullandı.

Bunların arasında, yüksek sıcaklıklarda manyetik özelliğini koruyabilen ve daha önce bilinmeyen 25 yeni bileşik de bulunuyor.

Çalışmanın başyazarı ve fizik doktora öğrencisi Suman Itani, “Sürdürülebilir manyetik malzemelerin keşfini hızlandırarak nadir toprak elementlerine olan bağımlılığı azaltabilir, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji sistemlerinin maliyetini düşürebilir ve ABD’nin üretim gücünü artırabiliriz” dedi.

Manyetik malzemelerde darboğaz

“Northeast Materials Database” adı verilen yeni kaynak, araştırmacıların modern teknolojinin temelini oluşturan çok sayıda manyetik malzemeyi daha kolay incelemesini amaçlıyor. Bu malzemeler, akıllı telefonlardan tıbbi cihazlara, enerji jeneratörlerinden elektrikli araçlara kadar birçok alanda kullanılıyor.

Günümüzde en güçlü kalıcı mıknatıslar, büyük ölçüde nadir toprak elementlerine dayanıyor. Bu elementler pahalı, ve çoğunlukla ithal edilerek temini zor materyaller.

Bilim insanları pek çok manyetik bileşiğin var olduğunu bilse de, henüz nadir toprak elementleri içeren mıknatısların yerini alabilecek yaygın bir alternatif bulunabilmiş değil. Bu durum, malzeme geliştirme çalışmalarında önemli bir darboğaz oluşturuyor.

Yapay zekâ ile hızlanan keşif süreci

Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışmada, araştırma ekibi yapay zekâ sistemini onlarca yıllık bilimsel makaleleri okuyup yorumlayacak şekilde eğitti. Sistem, literatürdeki deneysel ayrıntıları çıkararak bunları bilgisayar modellerine aktardı. Bu modeller de bir malzemenin manyetik olup olmadığını ve bu özelliğini kaybetmeden ne kadar ısıya dayanabildiğini tespit ediyor.

Elde edilen sonuçlar tek bir aranabilir veri tabanında toplanıyor. Böylece araştırmacılar, normalde yıllar sürebilecek laboratuvar testleri yerine, umut vadeden malzemeleri çok daha hızlı şekilde tespit edebiliyor.

Bilim insanları, keşfedilmeyi bekleyen çok sayıda manyetik bileşik olduğunu biliyor. Ancak elementlerin olası milyonlarca kombinasyonunu laboratuvarda tek tek test etmek hem çok zaman alıcı hem de son derece maliyetli.

Açıklamada, test sırasında sıvı hidrojen sızıntısı tespit edildiği ve bazı teknik aksaklıklar yaşandığı belirtildi.

Yaşanan sorunlar nedeniyle ek inceleme yapılmasına karar verilirken, şubat ayı için planlanan fırlatma takviminin iptal edildiği, görevin en erken mart ayında gerçekleştirilmesinin hedeflendiği bildirildi.

Ay'a dönüş: "Artemis Programı"

NASA, Ay'a dönüş projesi olarak bilinen "Artemis Programı" ile astronotları yeniden Ay'a göndermeyi amaçlıyor. Programın ilk aşaması "Artemis I", Orion uzay aracının Ay'ın yörüngesinde bir tur atmasının ardından Dünya'ya dönmesiyle Aralık 2022'de tamamlanmıştı.

Orion uzay aracının ilk mürettebatlı misyonu "Artemis II" görevinde ise astronotların, Ay'a iniş yapmadan Dünya'ya dönmesi planlanıyor. 10 gün sürecek yolculuk, uzay aracıyla ilgili güvenlik endişelerinin yanı sıra astronotların giysisi ve iniş araçlarıyla ilgili sorunlar yaşandığı için 2025'in sonlarına ertelenmişti.

Daha sonra NASA, uzay kapsülünde meydana gelebilecek sorunlar nedeniyle Artemis II'nin Eylül 2025'te gerçekleşmesi planlanan tarihinin Nisan 2026 sonrasına, 2026'da Ay'a inişi planlanan Artemis III misyonunun ise 2027'ye ertelendiğini bildirmişti.

NASA, 2021'de İnsanlı İniş Sistemi (HLS) geliştirilmesi için SpaceX'le 2,9 milyar dolarlık bir anlaşma yapıldığını duyurmuştu.

Florida'daki Kennedy Uzay Merkezindeki fırlatma sahasında beklenen dondurucu soğuklar nedeniyle bu kararın alındığı aktarılan açıklamada, yarın yapılması planlanan Ay roket yakıt ikmal testinin de hava koşullarına bağlı 2 Şubat’a ötelendiği ifade edildi.

Açıklamada, mürettebatlı ilk Artemis Ay yolculuğunun, bu değişiklikle NASA'ya 4 astronotu Ay'ın etrafında dolaştırıp geri getirmek için şubatta sadece 3 gün bıraktığı, aksi takdirde yolculuğun marta sarkacağı bilgisi paylaşıldı.

Biri Kanadalı olmak üzere 3 ABD'liden oluşan Artemis ekibinin, Texas’taki Houston NASA merkezinde karantinada kalmaya devam ettiği kaydedildi.

NASA mürettebatlı son Ay yolculuğunu, Apollo 17 ile 1972’de gerçekleştirilmiş ve bu tarihten sonra ay keşif programını sonlandırmıştı.

Görüntünün derinliklerinde, soğuk hidrojen gazından oluşan yoğun bulutlar, gökyüzünde ince iplikçikler ve heybetli sırtlar şeklinde uzanıyor. Fotoğrafa hakim olan derin kırmızı tonlar, yeni doğan yıldızların yaydığı sert radyasyonla enerji kazanan hidrojen gazından kaynaklanıyor. Parıltının en parlak olduğu noktalar, sıcak ve devasa genç yıldızların sahneye çıktığını ve çevrelerini büyük bir enerjiyle şekillendirmeye başladığını fısıldıyor. Yaklaşık 150 ışık yılı genişliğindeki bu devasa kompleks, evrenin yaratıcı gücünün en canlı kanıtlarından biri olarak karşımıza çıkıyor.

Bu kareyi asıl büyüleyici kılan ise yıldız oluşumunun dinamik ve hırçın doğasını tüm çıplaklığıyla yansıtması. Yeni doğan dev yıldızlar, sessizce yerlerine yerleşmek yerine, yaydıkları şiddetli radyasyon ve güçlü yıldız rüzgarlarıyla çevrelerindeki gazı dışarı doğru iterek devasa boşluklar ve kabarcık benzeri yapılar oluşturuyorlar. "Yıldız geri beslemesi" denilen bu süreç, hem yıkıcı hem de yaratıcı bir döngüye sahip; bir yandan gazı dağıtarak kendi bölgelerindeki oluşumu durdururken, diğer yandan bu gazı başka bir yerde sıkıştırarak yeni yıldızların ateşlenmesine yardımcı oluyorlar. Hubble’ın sunduğu bu görsel şölen, sadece estetik bir keyif vermekle kalmıyor, aynı zamanda erken evrenin ilk yıldızlarına dair gizemleri çözmemiz için bizlere kritik ipuçları sağlıyor.

Astronotların beyninde deformasyonlar oluşuyor

Araştırmada, uzaydan dönen astronotların özellikle duygusal ve motor işlevlerden sorumlu beyin bölgelerinde belirgin kaymalar gözlemlendi. Çalışmada ayrıca beynin üst ve ast bölümleri arasında farklı yönlerde ve doğrusal olmayan deformasyonlar oluştuğu ifade edildi.

Bilim insanları, 26 astronotun uzay görevleri öncesi ve sonrası çekilen emar görüntülerinden edinilen verileri, Dünya'da bulunan 24 sivil katılımcının uzun süreli 'baş aşağı eğimli yatak istirahati' sırasında alınan beyin taramalarıyla karşılaştırdı. Uzmanlar, bu yönetimin uzaydaki sıvı kaymasını taklit etmek amacıyla yapıldığını belirtti.

Görev süresi beyin üzerindeki etkiyi artırıyor

Karşılaştırma sonucunda, Dünya’daki katılımcılarda da benzer beyin değişimleri tespit edilirken, astronotlarda bu kaymaların daha belirgin olduğu görüldü. Araştırmacılar, özellikle uzun süreli uzay görevlerinin beyin üzerindeki etkilerinin daha güçlü olduğuna dikkat çekti.

Çalışmada, uzay uçuşuyla ilişkili bu beyin yer değiştirmeleri ve şekil değişikliklerinin sağlık ve insan performansı açısından ne anlama geldiğinin henüz tam olarak bilinmediği vurgulandı. Araştırmaya göre beyin deformasyonlarının büyük bölümü, astronotların Dünya’ya dönüşünden sonraki altı ay içinde toparlansa da bazı değişikliklerin kalıcı olabildiği gözlemlendi.

Çalışmanın yazarlarından, Florida Üniversitesi'nden Prof. Rachael Seidler, uzayda geçirilen sürenin beyin üzerindeki etkilerde belirleyici rol oynadığını söyledi. Seidler, bir yıl süren görevlerde bulunan astronotlarda en büyük değişimlerin görüldüğünü, iki haftalık görevlerde bile bazı etkilerin tespit edildiğini ifade etti.

NASA 'erken tahliye' kararı vermişti

Öte yandan NASA, geçen hafta yaptığı açıklamasında Şubat ayında dönmesi planlanan Crew-11 ekibindeki astronotlarının 'tıbbi sorun' nedeniyle erken tahliye edileceğini açıklamıştı.

Kurum yetkililerinden yapılan açıklamada, söz konusu durumun acil bir tehlike oluşturmadığı belirtilerek, “Bu, mikro yerçekimi ortamında ortaya çıkabilen tıbbi durumlardan biri” ifadeleri kullanıldı. Olayla ilgili tıbbi ayrıntılar ise paylaşılmadı ancak Crew-11 ekibinin erken tahliyesi, Uluslararası Uzay İstasyonu tarihinde bir ilk olarak kayıtlara geçti.

BBC'nin haberine göre, arkeologlar, Güney Afrika Cumhuriyeti'nin KwaZulu-Natal eyaletindeki Umhlatuzana Kaya Sığınağı'nda en az 60 bin yıl öncesine ait olduğu düşünülen ok uçlarına rastladı.

İncelemeler sonucu kuvars ok uçlarında zehirli "gifbol" bitkisine ait kimyasal kalıntılar olduğunu belirleyen arkeologlar, bulguların, insanların "zehirli silahları" ilk kez bu dönemde kullandığına işaret ettiğini vurguladı.

Söz konusu bitki, bugün de bölgede geleneksel avcılıkta kullanılıyor.

Bilim insanları, bu bulgunun şimdiye kadar bilinen en eski ok zehri kanıtı olduğunu ve zehirli silahların kullanımının sanılandan daha erken bir döneme uzandığına işaret etti.

Johannesburg Üniversitesinden arkeolog Marlize Lombard, konuya ilişkin açıklamasında, "Bu, insanların ok zehri kullandığına dair en eski doğrudan kanıt. Güney Afrika'daki atalarımızın yayı ve oku düşündüğümüzden çok daha önce icat ettiğini ve doğadaki kimyasal maddeleri avcılıkta nasıl kullanacaklarını bildiklerini gösteriyor." ifadelerini kullandı.

Araştırmanın sonuçları, bilim dergisi "Science Advances"ta yayımlandı.